Құқықтық мемлекет құру жолында азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын тиімді қорғау – басты міндеттердің бірі. Осы орайда Қазақстанда қабылданған Әкімшілік-рәсімдік процестік кодексі (ӘРПК) мемлекеттік органдар мен азаматтар арасындағы құқықтық қатынастарды жаңа деңгейге көтерген маңызды құқықтық құжат болып табылады.
ӘРПК-нің басты ерекшелігі – ол мемлекеттік орган мен азамат арасындағы дауларда тараптардың теңдігін қамтамасыз етуге бағытталған. Бұрынғы тәжірибеде мемлекеттік органның ұстанымы басымдыққа ие болса, жаңа кодекс бұл теңгерімді түбегейлі өзгертті. Енді сот процестерінде азаматтардың құқықтарын қорғауға ерекше көңіл бөлінеді.
Кодекстің тағы бір маңызды қыры – соттың белсенді рөлі. Судья тек төреші ғана емес, сонымен қатар істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті анықтауға міндетті тұлға. Яғни, дәлелдерді тек тараптар ғана ұсынбай, сот та өз бастамасымен қосымша деректерді талап ете алады. Бұл әділ шешім қабылдауға ықпал етеді.
Сондай-ақ, ӘРПК-де «сенім презумпциясы» қағидаты енгізілген. Бұл қағидаға сәйкес, азаматтың айтқанына негізсіз күмән келтіруге жол берілмейді, ал мемлекеттік орган өз әрекетінің заңдылығын дәлелдеуге міндетті. Бұл – азаматтардың мүддесін қорғаудағы маңызды тетік.
Тағы бір ерекшелік – дауларды сотқа дейін реттеу институтының дамуы. Азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы келіспеушіліктерді сотқа жеткізбей, келісім арқылы шешуге мүмкіндік беріледі. Бұл өз кезегінде уақытты үнемдеп, тараптардың өзара түсіністігін арттырады.
Әкімшілік-рәсімдік процестік кодексі – әділ сот төрелігін қамтамасыз етуге бағытталған заманауи құқықтық құрал. Ол мемлекеттік басқарудың ашықтығын арттырып, азаматтардың құқықтарын қорғаудың тиімділігін күшейтеді. Судья ретінде бұл кодекстің нормаларын дұрыс әрі біркелкі қолдану – біздің басты міндетіміз.
Гүлмира УСМАНОВА,
Шымкент гарнизоны әскери сотының судьясы.
