Мемлекеттік тіл – ел тәуелсіздігінің, ұлттық бірліктің және мемлекеттіліктің басты нышандарының бірі. Қазақстан Республикасының Конституциясында қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде айқын бекітілген. Бұл қағида барлық мемлекеттік органдармен қатар, сот жүйесінде де толыққанды іске асырылуы тиіс.
Сот жүйесі – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайтын, қоғамдағы әділдік пен заң үстемдігін қамтамасыз ететін маңызды билік тармағы. Сондықтан сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілді қолдану тек заң талабы ғана емес, азаматтардың сотқа деген сенімін арттыратын маңызды фактор болып табылады.
Әрбір азаматтың өз ана тілінде немесе өзі білетін тілде сотқа жүгінуіне, өз ойын еркін жеткізуіне құқығы бар. Мемлекеттік тілде сот төрелігінің жүзеге асуы азаматтардың сот процесіне толыққанды қатысуына мүмкіндік береді. Тілді білмеу немесе түсінбеу азаматтың құқығын шектеуге әкелмеуі тиіс.
Соттарда мемлекеттік тілде іс жүргізу – әділ соттың ажырамас бөлігі. Заң нормалары, сот шешімдері мен қаулылары азаматқа түсінікті тілде ұсынылғанда ғана әділдік өз мақсатына жетеді.
Бүгінгі таңда сот органдарында мемлекеттік тілді дамытуға бағытталған жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Құжат айналымы, сот отырыстары, азаматтарды қабылдау, құқықтық түсіндіру жұмыстары мемлекеттік тілде жүзеге асырылуда. Сонымен қатар, сот қызметкерлерінің мемлекеттік тілді кәсіби деңгейде меңгеруіне ерекше көңіл бөлінуде.
Судья ретінде тәжірибеде байқалатыны – сот отырысының мемлекеттік тілде өтуі тараптардың сот процесіне деген белсенділігін арттырады, олардың құқықтары мен міндеттерін толық түсінуіне жол ашады.
Соттағы мемлекеттік тілдің қолданылуы – сот мәдениетінің деңгейін көрсетеді. Заң терминологиясын дұрыс, сауатты қолдану, ресми құжаттардың тілдік сапасын арттыру – сот жүйесінің беделін көтереді. Бұл бағытта судьялар мен сот қызметкерлері үлгі көрсетуі тиіс.
Мемлекеттік тілді құрметтеу – заңды құрметтеумен тең. Өйткені заң халыққа жақын, түсінікті тілде сөйлегенде ғана оның құндылығы артады.
Сот жүйесіндегі мемлекеттік тілді қолдану – құқықтық мемлекеттің маңызды көрсеткіші. Ол азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейтіп, қоғамдағы сенімді нығайтады. Судья үшін басты мақсат – әділдік орнату. Ал әділдікке жетудің бір жолы – мемлекеттік тілде ашық әрі түсінікті сот төрелігін жүзеге асыру.
Тілі биік елдің – төрелігі де биік.
Мемлекеттік тіл – сот әділдігінің сенімді тірегі.
Ж.ТУЛЕНОВА,
Шымкент гарнизоны әскери сотының судьясы.
