Конституция – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беретін, қоғам мен билік арасындағы өзара жауапкершілікті орнықтыратын аса маңызды құқықтық құжат. Сондықтан Ата Заңның қабылдануы мен оның нормаларының мүлтіксіз орындалуы – мемлекеттің тұрақты дамуының басты шарттарының бірі.
2026 жылғы 15 наурызда Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясы республикалық референдумда қабылданды. Жаңа Конституцияның күшіне енуі еліміздің құқықтық жүйесіндегі маңызды тарихи кезең болып отыр. Қолданыстағы жаңа Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап жүзеге асырыла бастады.
Конституцияның басты құндылығы – адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең жоғары құндылығы ретінде танылуында. Осы қағидат қоғамдағы заңдылық пен әділеттілікті қамтамасыз етудің берік негізін қалыптастырады.
Құқықтық мемлекет құрудың негізгі тетігі – заңның үстемдігін қамтамасыз ету. Конституциялық нормалар барлық мемлекеттік органдардың, лауазымды адамдардың және азаматтардың қызметі үшін ортақ құқықтық бағдар болып табылады. Әсіресе сот жүйесінің қызметінде Конституцияның орны айрықша. Себебі сот төрелігін жүзеге асыру барысында адамның және азаматтың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, әділ шешім қабылдау және заң талаптарын бұлжытпай сақтау – соттың басты міндеттерінің бірі.
Әскери соттардың қызметі де осы конституциялық қағидаттармен тығыз байланысты. Әскери қызмет – мемлекет қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ететін ерекше сала. Сондықтан әскери қызметшілердің құқықтары мен міндеттерінің заңмен нақты белгіленуі, әскери ортадағы заңдылық пен тәртіптің сақталуы – мемлекеттің қауіпсіздігі үшін аса маңызды.
Әскери соттар өз құзыреті шегінде әскери қызметшілерге қатысты істерді қарау кезінде заңдылықты, объективтілікті және әділдікті басшылыққа алады. Соттың әрбір шешімі заң талаптарына негізделіп, адамның конституциялық құқықтары мен бостандықтарының сақталуын қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс.
Конституцияны құрметтеу – тек мемлекеттік органдардың немесе құқық қорғау саласы қызметкерлерінің ғана міндеті емес. Бұл – әр азаматтың ортақ жауапкершілігі. Ата Заң талаптарын білу және сақтау, өз құқығы мен міндетін түсіну, басқа адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу – құқықтық мәдениеті қалыптасқан қоғамның басты белгілерінің бірі.
Жаңа Конституцияның қабылдануы – құқықтық мемлекет қағидаттарын одан әрі орнықтыруға бағытталған маңызды қадам. Оның нормаларын сапалы жүзеге асыру мемлекеттік органдардың үйлесімді жұмысын, азаматтардың құқықтық сауаттылығын және заңға деген құрметті талап етеді.
Конституция – елдің бүгіні мен болашағын айқындайтын құқықтық тұғыр. Оны сақтау мен нығайту – мемлекеттің тұрақтылығының, қоғамдағы келісімнің және әділеттіліктің кепілі.
Сондықтан әрбір азамат үшін Конституцияны құрметтеу – Отанға деген құрметтің, заңға адалдықтың және ел болашағына деген жауапкершіліктің айқын көрінісі.
Г. УСМАНОВА,
Шымкент гарнизоны әскери сотының судьясы.
