2026 жылғы 23 тамызда Қазақстанда І шақырылымдағы Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы өтеді. Бұл – елдің саяси жүйесіндегі елеулі өзгерістерден кейін ұйымдастырылатын алғашқы сайлау науқаны. Дауыс беру қорытындысы бойынша бес жылдық мерзімге жаңа бір палаталы заң шығарушы органның 145 депутаты сайланады.
Алдағы сайлаудың маңызы оның тек жаңа депутаттар құрамын қалыптастыруымен шектелмейді. Бұл науқан Қазақстанның жаңарған конституциялық моделінің іс жүзінде іске асуын көрсететін маңызды кезең болмақ. 1 шілдеден бастап күшіне енген конституциялық өзгерістер елдегі заң шығару жүйесіне жаңа институционалдық формат енгізді. Соның нәтижесінде бұрынғы екі палаталы Парламенттің орнына бір палаталы Құрылтай құрылып, оның өкілеттіктері мен қызметінің құқықтық негіздері белгіленді.
Жаңа жүйенің негізгі мақсаты – заң шығару үдерісін жетілдіру, мемлекеттік институттардың өзара байланысын тиімді ұйымдастыру және өкілді биліктің қоғаммен байланысын күшейту. Осы тұрғыдан алғанда, Құрылтайдың алғашқы құрамының қалыптасуы елдің саяси жүйесін жаңғыртудағы маңызды қадамдардың бірі саналады. Сайлау қарсаңында азаматтардың дауыс беру тәртібіне қатысты жаңа талаптарды білуі де маңызды. Солардың бірі – толтырылған бюллетеньді фотоға немесе бейнежазбаға түсіруге және оны таратуға қойылған шектеу.
Дауыс беруші бюллетеньде өз таңдауын жасағаннан кейін оны белгіленген тәртіппен сайлау жәшігіне салуы қажет. Толтырылған бюллетеньді телефонға түсіріп, әлеуметтік желіге жариялау немесе өзге адамдарға көрсетуге болмайды. Бұл талаптың негізгі мақсаты – дауыс беру құпиясын сақтау және азаматтың өз таңдауын сыртқы қысымсыз жасауына жағдай қалыптастыру. Өйткені сайлаушының кімге немесе қандай кандидатқа дауыс бергенін жария түрде көрсетуі оның еркін таңдауына ықпал етуі мүмкін. Сондықтан дауыс беру құпиясын сақтау – сайлау процесінің маңызды қағидаларының бірі.
Құрылтайдың 145 депутаты алдағы бес жыл ішінде елдің заң шығару жұмысына қатысып, заң жобаларын қарауға және қолданыстағы заңнаманы жетілдіруге атсалысады. Сонымен қатар жаңа өкілді органның қызметі қоғамдағы өзекті мәселелерді заңнамалық деңгейде шешуге, азаматтардың түрлі топтарының мүдделерін ескеруге және мемлекет пен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға бағытталуы тиіс.
Осыған байланысты 23 тамыздағы сайлау азаматтар үшін де маңызды жауапкершілік жүктейді. Өз таңдауын жасау – әр азаматтың конституциялық құқығы. Ал сайлау кезінде белгіленген тәртіпті сақтау – осы құқықты жауапкершілікпен жүзеге асырудың бір бөлігі.
Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы елдің жаңа саяси моделінің алғашқы нақты қадамдарының бірі болмақ. Оның нәтижесінде қалыптасатын жаңа өкілді органның жұмысы Қазақстанның заң шығару жүйесінің алдағы бағытына ықпал етеді.
