Қазіргі таңда әлеуметтік желілер тек ақпарат алмасу алаңы ғана емес, сонымен бірге түрлі діни ағымдардың өз идеологиясын таратудағы басты құралына айналды. Смартфон ұстаған әрбір жас өспірім мен студент күнделікті мыңдаған діни мазмұндағы видео, пост немесе аудиожазбалармен бетпе-бет келеді. Дегенмен, виртуалды әлемдегі қарапайым ғана белсенділік — бір ғана «лайк» немесе «бөлісу» (репост) түймесін басу үлкен құқықтық жауапкершілікке әкеп соғуы мүмкін екенін жастардың көбі біле бермейді.
https://www.facebook.com/reel/1391483092807440
Желідегі қателіктер: Жастар неге жиі алданады?Желіде діни ақпарат іздеген немесе кездейсоқ тап болған жастар көбіне психологиялық тұрғыдан мынадай тұзақтарға түседі:
— Сенімділік эффектісі: Радикалды немесе деструктивті ағымдардың материалдары сырттай өте тартымды, сапалы видео ретінде жасалады. Онда көркем мінез, ата-ананы сыйлау, әділдік сияқты жалпыадамзаттық құндылықтар айтыла отырып, астыртын жат идеология сіңіріледі.
— Бейқамдық: Көптеген жастар желідегі парақшасын өзінің жеке кеңістігі санап, «не жазсам да, не бөліссем де өз еркім» деп ойлайды.
— Діни сауаттың төмендігі: Дәстүрлі діни құндылықтар мен жат ағымдардың айырмашылығын ажырата алмау.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес, интернет кеңістігі де қоғамдық орын болып саналады. Сондықтан желідегі әрекеттер үшін заң алдында жауап беруге тура келеді.
1.Діни материалдарды заңсыз тарату (ӘҚБтК 490-бабы):Әкімшілік жауапкершілік.Дін істері комитетінің оң қорытындысын алмаған немесе ресми рұқсат етілмеген діни материалдарды (уағыздар, кітаптар, үзінділер) парақшаға салу, чаттарға жолдау. Бұл үшін ірі көлемде айыппұл қарастырылған.
2.Экстремистік контентті сақтау және бөлісу:Қылмыстық жауапкершілік.Сот шешімімен тыйым салынған ұйымдардың (мысалы, ДАИШ, Хизб-ут-Тахрир т.б.) атрибутикасын, видеоларын, аудиоларын «пайдалы уағыз екен» деп парақшасында сақтау немесе репост жасау. Бұл қылмыстық кодекстің баптарымен жазаланады.
3.Араздықты қоздыру (ҚК 174-бабы):Ауыр қылмыс.Әлеуметтік желіде, соның ішінде Telegram, WhatsApp чаттарында діни немесе ұлтаралық араздықты тудыратын, өзге дінді кемсітетін пікірлер жазу, сондай контентті қолдап, тарату. Қылмыстық жауапкершілікке әкеледі.
Заң алдында жауапты болып қалмас үшін әрбір жас келесі қарапайым ережелерді жадында сақтауы тиіс:
— «Лайк» пен «Репостқа» абай болу: Күмәнді парақшалардың, белгісіз уағызшылардың жазбаларына белгі қалдырмаңыз және оны досыңызға жібермеңіз. Желі алгоритмдері сіз лайк басқан контентті достарыңыздың таспасына (лентасына) шығарады, бұл заң тұрғысынан «тарату» болып бағалануы мүмкін.
— Күмәнді чаттардан шығу: Егер сізді белгісіз діни бағыттағы WhatsApp немесе Telegram топтарға қосып қойса, тез арада ол топтан шығып кетіңіз.
— Тек ресми дереккөздерге сену: Ислам дініне қатысты сұрақтар туындаса, тек Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының (ҚМДБ) ресми сайттарына (muftyat.kz, azan.kz, fatua.kz) және «Мұфтият» баспасының өнімдеріне жүгініңіз.
— Тізімді тексеру: Өзіңіз оқып жүрген кітаптың немесе тыңдап жүрген уағызшының заңдылығына күмәндансаңыз, Бас прокуратураның сайтынан «Тыйым салынған діни материалдар тізімін» тексеріп алыңыз.
Интернеттегі анонимділік пен еркіндік — алдамшы нәрсе. Желідегі әрбір жазба, пікір немесе репост сіздің болашағыңызға, оқуыңыз бен қызметіңізге тікелей әсер ететін таңба болып қалады. Діни ізденісте сезімге емес, сауаттылық пен заңға сүйену — басты міндет.
