Қазіргі уақытта сот қызметінің сапасын жақсарту мемлекет үшін маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Сот отырысында екі тараптың мүддесі қарастырылғандықтан, жеңілген тараптың өкпесі мен ренішінің болуы табиғи. Дегенмен, дауларды шешудің альтернативті әдістерін енгізу, сот актілерін түсіндіру және сот отырыстарын дыбыс-бейне жазбаға түсіру сияқты шаралар сот жұмысына қатысты наразылықты едәуір азайтуға көмектесті.
2025 жылдың 1 шілдесінен бастап елімізде жаңа кассациялық сот сатысы енгізілетін болады. «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі туралы» Конституциялық заңға 2024 жылдың 5 шілдесінде 109-VIII Қазақстан Республикасының Конституциялық Заңымен маңызды өзгерістер енгізілді, онда кассациялық сот туралы жаңа саты қарастырылған. Бұл бастама Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың кассациялық сотты құру жөніндегі тапсырмасының нәтижесінде жүзеге асырылуда. Мемлекет басшысы өткен жылдың қыркүйек айында отандық бизнес өкілдерімен кездесуде азаматтардың құқықтарын тиімді қорғау үшін арнайы кассациялық соттар құрудың қажеттілігін атап өтті.
Тәуелсіз кассациялық соттың құрылуы сот төрелігінің сапасын арттыруға және азаматтардың соттарға деген сенімін нығайтуға оң әсер етеді. Сонымен қатар, кассациялық соттың енгізілуі сот шығындарын қысқартпай, азаматтардың ұсыныстары мен талаптарын ескере отырып шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Ең бастысы, бұл кассациялық орган толықтай тәуелсіз болады.
Бұған қоса, барлық санаттағы істер бойынша арыздарды кассациялық сатыда алдын ала қарау кезеңі жойылады, бұл да маңызды мәселе. Өйткені, қазіргі уақытта істерді бір судьяның қарап, оның шешіміне алқа жіберілмей келгені белгілі. Бұл жағдай азаматтар мен кәсіпкерлердің заңды наразылығын туындатқан. Сонымен қатар, адвокаттар қауымы барлық санаттағы істерді қарау кезінде тараптардың міндетті түрде қатысуы және істі алқалы құраммен жүргізу қажеттігін атап өтуде.
Кассациялық соттың басты мақсаты – барлық іс категорияларының кассациялық тәртіпте қайта қаралуына мүмкіндік беру, осылайша азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтарын толыққанды жүзеге асыруына жағдай жасау. Жаңа өзгерістерге сәйкес, кассациялық соттар өңіраралық сот мәртебесіне ие болады.
Сот істері мен материалдары кассациялық сатыда қаралатын болады. Сонымен қатар, сот практикасын зерттеп, жинақтау нәтижесінде төменгі сот сатыларының заңдылықты сақтау мәселелерін қарастыратын болады.
Биылдан бастап қылмыстық, азаматтық және әкімшілік істер бойынша апелляциялық сот алқасының шешімдері негізінде істер қайта қаралады. Бірегей кассациялық тәртіп заңды күшіне енген сот актілерін қайта қарауды, алдын ала қараудың болмауын, 6 ай ішінде ақылға қонымды мерзімдерді белгілеуді және істерді үш судья құрамында мәні бойынша қарауды қамтиды.
Бұл реформа сот жүйесінің тиімділігін арттыруға, сондай-ақ азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға, сотқа деген сенімді нығайтуға ықпал ететініне сенімдіміз.
А.КЕНЖЕБЕКОВА,
Түркістан облысының
қылмыстық істер жөніндегі
мамандандырылған ауданаралық сотының
әкімші басшысы.
