Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүрі мен ұлттық құндылықтары бүгінгі қоғамның рухани негіздерінің бірі болып саналады. Үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, отбасын қадірлеу, қонақжайлық, өзара көмек, елге қызмет ету, адал еңбек пен адамгершілікті жоғары бағалау сияқты қасиеттер ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Қазіргі заманда бұл құндылықтарды сақтай отырып, зайырлы мемлекет қағидаттарын берік ұстану – қоғам тұрақтылығы үшін маңызды.
Зайырлылық ұғымын кейде дәстүр мен діннен алшақтық ретінде түсінетін пікірлер кездеседі. Алайда зайырлы мемлекет азаматтардың діни сеніміне немесе ұстанымына шектеу қоюды білдірмейді. Оның басты мәні – мемлекет пен діни ұйымдардың қызмет салаларын ажырату, азаматтардың ар-ождан бостандығына кепілдік беру және барлық адамның заң алдында теңдігін қамтамасыз ету. Яғни зайырлылық адамның рухани дүниесіне құрметпен қарай отырып, қоғамдық қатынастарды заң негізінде реттеуге мүмкіндік береді.
Дәстүрлі құндылықтар мен зайырлылық бір-біріне қарама-қайшы ұғымдар емес. Керісінше, олардың арасында үйлесім қалыптастыруға болады. Мысалы, үлкенге құрмет көрсету, ата-ананы қадірлеу, отбасына жауапкершілікпен қарау немесе әлсізге қолдау көрсету – кез келген қоғамға ортақ адамгершілік құндылықтар. Бұл қасиеттер азаматтардың құқықтары мен міндеттерін белгілейтін зайырлы заң талаптарымен де үйлеседі.
Шымкент қаласы ұлттық дәстүр мен заманауи өмір салты қатар дамып келе жатқан ірі шаһарлардың бірі. Қала тұрғындарының мәдени өмірінде салт-дәстүрдің орны ерекше. Отбасылық тәрбие, ұлттық мерекелерді атап өту, қайырымдылық жасау, үлкенге ізет білдіру сияқты дәстүрлер қоғамдық қарым-қатынасты нығайтады. Мұндай құндылықтарды жастарға дұрыс түсіндіру олардың ұлттық болмысын сақтауға және азаматтық жауапкершілігін арттыруға ықпал етеді.
Сонымен қатар дәстүрді сақтау оның мазмұнын заман талабына сай түсіндірумен қатар жүруі керек. Қоғам дамыған сайын адамдардың құқықтық мәдениеті де жоғарылайды. Әйелдер мен ерлердің теңдігі, баланың құқықтарын қорғау, білім алу мүмкіндігі, жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін сақтау сияқты қағидалар заманауи қоғамның маңызды талаптарына айналды. Ұлттық дәстүрлерді дәріптеу осы жалпыадамзаттық құндылықтармен сабақтасқанда ғана оның тәрбиелік мәні арта түседі.
Бұл бағытта отбасы мен білім беру ұйымдарының атқаратын рөлі зор. Жастар дәстүрдің сыртқы рәсімін ғана емес, оның ішкі тәрбиелік мәнін түсінуі қажет. Мысалы, үлкенге құрмет – адамның жасына ғана емес, оның еңбегі мен өмірлік тәжірибесіне сыйластық таныту; қонақжайлық – өзге адамды құрметтеу; асар – қиындыққа тап болған жанға қолдау көрсету мәдениеті ретінде түсіндірілуі мүмкін.
Дәстүрлі құндылықтар мен зайырлылықтың үйлесімі қоғамдағы өзара түсіністік пен тұрақтылықты күшейтеді. Өзінің ұлттық болмысын құрметтейтін, сонымен бірге басқа адамдардың құқықтары мен көзқарастарына сыйластықпен қарайтын азамат – заманауи қоғамның маңызды мүшесі.
Сондықтан ұлттық дәстүрді сақтау мен зайырлы мемлекеттің қағидаттарын ұстану бір-бірін толықтыратын бағыттар ретінде қарастырылуы тиіс. Рухани тамырын сақтаған, заңды құрметтеген, өзгенің таңдауына түсіністікпен қарайтын ұрпақ тәрбиелеу – Қазақстанның тұрақты әрі үйлесімді дамуының маңызды шарты.
