Мемлекеттік тіл – кез келген тәуелсіз мемлекеттің негізгі белгілерінің бірі, ұлттық бірегейлік пен қоғамдық тұтастықтың тірегі. Қазақстан Республикасында қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілуі – елдің тарихи дамуы мен рухани құндылықтарының заңды жалғасы. Сондықтан мемлекеттік тілді дамыту мен қолдану – мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып қала береді.
Мемлекеттік тілдің мәртебесі Конституцияда бекітілген. Бұл норма мемлекеттік органдардың, соның ішінде сот жүйесінің қызметінде қазақ тілінің кеңінен қолданылуын талап етеді. Азаматтардың сотқа жүгіну кезінде өз ана тілінде сөйлеу, түсініктеме беру және құқықтарын қорғау мүмкіндігі – әділ сот төрелігінің маңызды кепілі.
Сот өндірісінде мемлекеттік тілдің қолданылуы азаматтардың құқықтық қорғалу деңгейін арттырады. Себебі сот процесінің мазмұнын толық түсіну тараптардың құқықтарын тиімді қорғауына мүмкіндік береді.
Сот саласында мемлекеттік тілді қолдану – тек заң талаптарын орындау ғана емес, сонымен қатар қоғамдағы тіл мәдениетін дамытуға қосылған үлес. Сот актілерін мемлекеттік тілде сапалы дайындау, сот отырыстарын қазақ тілінде жүргізу, құқықтық түсіндіру жұмыстарын мемлекеттік тілде жүргізу – бұл бағыттағы негізгі міндеттердің бірі.
Мемлекеттік тілде сауатты рәсімделген сот құжаттары құқықтық терминологияның дамуына, құқықтық мәдениеттің қалыптасуына және азаматтардың сотқа деген сенімінің артуына ықпал етеді.
Судьялар мен сот қызметкерлері үшін мемлекеттік тілді жетік меңгеру – кәсіби талаптардың маңызды бөлігі. Құқықтық құжаттардың дәлдігі, түсініктілігі және сауаттылығы сот төрелігінің сапасына тікелей әсер етеді. Сондықтан тіл мәдениетін сақтау мен дамыту – әрбір сот қызметкерінің парызы.
Тіл – халықты біріктіретін күш. Мемлекеттік тілдің кеңінен қолданылуы қоғамдағы өзара түсіністікті нығайтып, азаматтық бірегейлікті қалыптастырады. Сот жүйесінде мемлекеттік тілдің басымдығы халық пен сот арасындағы сенімді арттыруға да оң ықпал етеді.
Мемлекеттік тілдің дамуы – елдің дамуы. Сот жүйесінде мемлекеттік тілді қолдану азаматтардың құқықтарын қорғауды жетілдіруге, сот төрелігінің қолжетімділігі мен ашықтығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік тіл – тәуелсіздіктің нышаны ғана емес, құқықтық мемлекеттің берік негіздерінің бірі.
Мемлекеттік тілді құрметтеу және дамыту – әрбір азаматтың ортақ парызы, ал оны сот төрелігінде кеңінен қолдану – әділдіктің маңызды кепілі болып табылады.
Еркебұлан ТУЛЕШОВ,
Шымкент қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасының судьясы.
