Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 22 сәуірде ғалымдарды марапаттау рәсімінде ғылымның ел дамуындағы рөліне тоқталып, «кез келген дамыған, яғни, озық мемлекеттің қазығы – ғылым, ал қазынасы – ғалым» екенін атап өтті. Бұл ғылымның мемлекет үшін ғана емес, қоғамның интеллектуалдық әлеуетін арттыру үшін де маңызды екенін көрсетеді.
Президент осы рәсімде қазақ ғылымының болашағына қатысты: «Қазақ ғылымының болашағы – көзі ашық, көкірегі ояу, ойы ұшқыр және мақсаты биік жастардың қолында» деді. Бұл сөздер университеттердегі студенттер мен магистранттардың ғылыми ізденіске араласуының, өз зерттеулерін танытып, ғылымға нақты үлес қосуының маңызын айқындайды.
Ғылымның мәні тек ғылыми жаңалық ашумен шектелмейді. Ол адамға жаңа білім алуға, тың идея ұсынуға, мәселені өзгеше қырынан қарауға және өз мүмкіндігін кеңейтуге жол ашады. Сондықтан ғылым – жаңа мүмкіндіктерге бастайтын маңызды жолдардың бірі.
Бүгінде ғылым жастар үшін жаңа мүмкіндіктердің біріне айналып отыр. Ғылыми ізденіс студенттің ақпаратты талдауына, өз ойын дәлелдеуіне, жаңа идея ұсынуына және кәсіби қабілетін дамытуына жол ашады. Ғылыми байқаулар, конференциялар мен жобалар арқылы жас зерттеушілер өз еңбегін танытып, республикалық және халықаралық деңгейде тәжірибе жинақтауға мүмкіндік алады.
Ғылым дегенде көпшіліктің көз алдына зертхана, кітап, күрделі формулалар немесе ғылыми мақала келуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде ғылым – біздің күнделікті өмірімізден бөлек тұрған дүние емес. Қолданатын технологиямыз, білім беру жүйесі, өндіріс, медицина, ауыл шаруашылығы, тіпті қалалардың дамуының өзі ғылым мен жаңа білімге тікелей байланысты.
Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінде ғылымды дамыту мен ғылыми ортаны қалыптастыру бағытындағы жұмыстарды «Ғылым» бөлімі үйлестіреді. Бөлімнің қызметі университет ғалымдарының кәсіби белсенділігін қолдаумен қатар, жастардың ғылымға қызығушылығын арттыруға және ғылыми мәдениетті қалыптастыруға бағытталады.
Университет – студент білім алып қана қоймай, жаңа дүниені танып, сұрақ қойып, өз ойын қалыптастыратын орта. Осы тұрғыдан алғанда, ғылымды жастарға жақындату – маңызды міндеттердің бірі. Себебі ғылымға деген қызығушылық міндетті түрде ғалым болудан басталмайды. Ол қарапайым сұрақтан басталады: «Неліктен?», «Қалай?», «Оны жақсартуға бола ма?».
Бүгінгі студенттің ғылымға қызығушылығы ертеңгі қоғамның интеллектуалдық әлеуетіне айналады. Сондықтан университет қабырғасында ғылыми конференциялар, семинарлар, кездесулер, пікірталастар мен түрлі танымдық іс-шаралардың өткізілуі маңызды. Мұндай алаңдар жастарға ғылымды сырттай бақылап қана қоймай, оның ішкі үдерісіне араласуға мүмкіндік береді.
Бұл жерде университет ғалымдарының рөлі ерекше. Ғалымдар өз тәжірибесімен бөлісіп, жастарға ғылымның тек теориядан тұрмайтынын көрсете алады. Ғылым – үздіксіз ізденіс, жаңа идея және қоғамға пайдалы шешім іздеу. Ғалымның кәсіби жолы студент үшін нақты үлгіге айналуы мүмкін.
Ғалымның қоғамдағы рөлі де тек жаңалық ашумен шектелмейді. Қазіргі кезеңде ғалым – білім мен ақпаратты саралай алатын, қоғамға дұрыс бағыт ұсына алатын тұлға. Әсіресе ақпарат көлемі күн сайын артып отырған заманда ғылыми көзқарастың маңызы ерекше. Дәлел мен нақты дерекке сүйену, жалған ақпаратты ажырата білу, кез келген мәселені жан-жақты қарастыру – ғылыми мәдениеттің негізгі белгілері. Бұл қасиеттерді қалыптастыруда университеттің мүмкіндігі мол.
Ғылымның қоғамға пайдасын түсіндіру үшін оның нәтижесін күнделікті өмірмен байланыстыра білу қажет. Мысалы, жаңа технологиялардың пайда болуы, цифрлық қызметтердің дамуы, өндірістегі өзгерістер, экологиялық мәселелерді шешу, білім беру сапасын арттыру – барлығы жаңа білім мен ізденісті қажет етеді.
Бүгінде әлемде технологиялық өзгерістер өте жылдам жүріп жатыр. Жасанды интеллект, цифрландыру, автоматтандыру және жаңа технологиялар еңбек нарығына да, білім беру жүйесіне де жаңа талаптар қойып отыр. Осындай өзгерістер жағдайында жастардың тек дайын ақпаратты қабылдаушы емес, оны талдай алатын және жаңа идея ұсына алатын тұлға болып қалыптасуы маңызды. Бұл да ғылым мен білімнің қоғамдағы маңызын арттыра түседі.
Шымкент қаласы мен Түркістан облысының дамуы тұрғысынан да университеттердің орны ерекше. Өңірге сапалы білім алған мамандармен қатар, жаңа идея ұсынатын, өзгерістерге бейім, мәселеге жаңаша қарайтын жастар қажет. Мұндай орта қалыптастыруда университеттің білім беруімен бірге ғылыми бағыттағы жұмысының да маңызы зор.
Өңірдің әлеуметтік және экономикалық дамуы да білімді, білікті және жаңашыл мамандарға байланысты. Университет қабырғасында қалыптасқан ғылыми орта жастардың туған өңіріне деген жауапкершілігін арттырып, өз білімін жергілікті қоғамның дамуына бағыттауға мүмкіндік береді. Яғни университет ғылымы мен өңірдің болашағы бір-бірінен бөлек ұғым емес.
Ғылымды насихаттау тек ғылыми ортаға арналған ақпарат тарату деген сөз емес. Керісінше, ғылымды қарапайым тілде түсіндіру, ғалымдардың еңбегін көпшілікке таныстыру, жастардың ғылыми жетістіктерін көрсету арқылы қоғамның ғылымға деген көзқарасын өзгертуге болады.
Осы бағытта бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілердің де мүмкіндігі зор. Ғылыми жетістікті күрделі терминдермен ғана емес, көпшілікке түсінікті тілмен жеткізу – ғылым мен қоғам арасындағы байланысты күшейтеді. Университет ғалымдарының пікірін, жетістігін, кәсіби жолын көпшілікке таныстыру арқылы ғылымның тартымдылығын арттыруға болады.
Осы тұрғыдан алғанда, Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің «Ғылым» бөлімі үшін маңызды бағыттардың бірі – ғылымды университет қабырғасында ғана қалдырмай, оны жастарға және жалпы қоғамға жақындату.
Ғылымға қызығушылық артқан сайын адамның ақпаратты саралау, дәлелге сүйену, жаңалыққа ұмтылу мәдениеті де қалыптасады. Ал мұндай қасиеттер тек ғалымға емес, кез келген маманға қажет. Сондықтан ғылыми ізденіс – адамның кәсіби және тұлғалық дамуына жаңа мүмкіндіктер ашатын маңызды құрал.
Жастар ғылымға қызығуы үшін оның нәтижесін көзбен көруі керек. Университет магистранттарының республикалық деңгейдегі байқауларда жүлделі орындарға ие болуы – соның айқын дәлелі.
Атап айтқанда, Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі, Тіл саясаты комитеті және Ш.Шаяхметов атындағы «Тіл-Қазына» ұлттық ғылыми-практикалық орталығы КеАҚ ұйымдастырған республикалық «Til-Qazyna» оқулары аясында жас ғалымдардың ғылыми зерттеулері байқауы өтті. Байқауға еліміздің ұлттық университеттерінің магистранттары қатысып, өздерінің ғылыми жұмыстарын ұсынды.
Аталған байқауда Академик Ә.Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің магистранттары жоғары нәтиже көрсетті. 7М01710 – «Қазақ тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасының 1 курс магистранттары Каленбекова Арайлым Ерланқызы І орын, Курбанов Ал-Бухорий Султанбекович ІІ орын, Қалдыбай Құндызай Жомартқызы ІІІ орын иеленді.
Жас магистранттардың бұл жетістігі – университетте ғылымға қызығушылық танытқан жастардың өз мүмкіндігін көрсете алатынының нақты мысалы. Сонымен қатар олардың ғылыми жетекшісі, филология ғылымдарының кандидаты, профессор Кайырбекова Улбосын Сериковнаның еңбегі де ерекше атап өтуге лайық. Ұстаз бен жас зерттеушінің бірлескен еңбегі ғылыми ізденістегі сабақтастықтың маңызын көрсетеді.
Торайғыров университеті базасында өткен Республикалық СҒЗЖ конкурсының «Сәулет/архитектура» бағыты бойынша 6В07310 – «Сәулет» білім беру бағдарламасының студенті Курал Асылхан Талгатұлы жүлделі ІІІ орынды иеленді. Студенттің ғылыми жетекшісі – магистр, аға оқытушы Сейітқасымұлы Қолқанат. Бұл жетістік студенттердің әртүрлі білім беру бағыттарында ғылыми ізденіске қатысып, өз мүмкіндіктерін республикалық деңгейде көрсете алатынын дәлелдейді.
Университеттегі ғылымның тағы бір маңызды қыры – түрлі сала өкілдерін бір ортаға тоғыстыру. Білім беру, экономика, технология, әлеуметтік сала, мәдениет және өндіріс бағыттарының өзара байланысы жаңа көзқарастардың қалыптасуына мүмкіндік береді. Ғылым осындай байланыстарды күшейтетін орта бола алады.
Сондықтан университеттің ғылыми ортасын дамыту – тек белгілі бір сала мамандарына жағдай жасау емес, тұтас білім ордасының интеллектуалдық деңгейін көтеру. Ал «Ғылым» бөлімінің үйлестіруші ретіндегі қызметі осы ортаның тұрақты қалыптасуына ықпал ететін маңызды тетік.
Демек, ғылым – жаңа мүмкіндіктерге бастайтын жол. Ол сапалы білімге, жаңа технологияға, білікті маманға, дамыған экономикаға және қоғамның болашағына ықпал етеді. Ғылыми ізденіс арқылы студент өз қабілетін танытып, жаңа идеяларын жүзеге асыруға мүмкіндік алады. Ал университет осы мүмкіндіктерді қалыптастыратын маңызды орта болып табылады.
Ғылымға қызығатын бір студент – бір адамның ғана жетістігі емес. Ол – ертеңгі қоғамның жаңа идеясына, жаңа маманына, жаңа мүмкіндігіне бастайтын қадам.
Бүгін университетте ғылымға қызығушылық танытқан жас ертең өз саласының маманына айналады. Ал өз ісін терең білетін, жаңалыққа ашық, сыни ойлайтын мамандардың көбеюі – қоғамның дамуына тікелей әсер ететін фактор.
Сондықтан ғылым туралы сөз қозғағанда, оның мүмкіндіктерін тек ғылыми орта шеңберінде қарастырмай, жастар мен қоғам үшін ашатын жолдарына да назар аудару қажет. Өйткені ғылымның шынайы құндылығы – жаңа білім қалыптастырып қана қоймай, сол білімді нақты мүмкіндікке айналдыра алуында. Ал университет – осы үдерістің маңызды орталықтарының бірі.
Академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университеті «Ғылым» бөлімінің басшысы, г.ғ.к.,доцент Мамадияров Марат Дуйсенович.
