Қазақстан халқы Ассамблеясы – ел бірлігінің бірегей үлгісі, түрлі этностарды ортақ құндылықтар төңірегінде топтастырып отырған маңызды қоғамдық институт. Бұл құрылым қоғамдағы келісім мәдениетін жүйелі түрде қалыптастырып, азаматтық бірегейлікті күшейтуге, ортақ мақсатқа жұмылдыруға қызмет етеді. Ассамблеяның бастамалары білім беру, мәдениет, жастар саясаты, ақпараттық кеңістік және медиация салалары арқылы күнделікті өмірдің әр қырында көрініс табады.
Біздің ортақ Отанымыз – Қазақстанда әрбір этностың тілі мен мәдениеті, салт-дәстүрі сақталып, дамуына толық мүмкіндік жасалған. Бұл – мемлекет жүргізіп отырған парасатты әрі салмақты саясаттың айқын нәтижесі. Қазақстан халқы Ассамблеясы осы саясаттың қоғамдағы нақты көрінісі десек, артық айтқандық емес. Елдегі этномәдени бірлестіктердің жұмысын қолдау, тіл курстарын ұйымдастыру, мерекелік және ағартушылық іс-шараларды өткізу арқылы Ассамблея мәдени әртүрлілікті ұлттың байлығы ретінде дәріптейді. Мектептер мен жоғары оқу орындарында көптілділікке, төзімділікке және тарихи сананы нығайтуға бағытталған пәндер мен жобалар жүзеге асуда.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың төрағалығымен өткен Ұлттық құрылтайдың V отырысында қаралған мәселелер бойынша, соның ішінде Қазақстандағы жасанды интеллектіні, елдегі мемлекеттік пен тарихи сананы дамыту, елдің жаңа академиялық тарихын дайындау және сайлау мен дауыс беру заңдарын жетілдіру мәселелерін қарастыру, «Күшті Президент – ықпалды Парламент – есеп беретін Үкімет» құру мақсатында саяси жүйені қалыптастыру, әлеуметтік-саяси салаларда өзгерістер болатыны, Халық Кеңесінің құрылатыны жете талқыланды. Бұл – демократиялық институттарды ырықтандырумен қатар, қоғамдық сенімді күшейтуге, шешім қабылдау процестеріне азаматтық қоғамды кеңінен тартуға бағытталған стратегиялық қадам.
Халық Кеңесі Ассамблеяның бұрынғы функцияларын, яғни этносаралық және дінаралық татулықты қамтамасыз етуді жалғастырады. Сонымен қоса этно-мәдени, қоғамдық ұйымдар және мәслихаттар өкілдерін бір арнаға тоғыстырады және мемлекеттік саясат бойынша кеңестер әзірлейді. Бұл алаң жергілікті бастамалар мен ұлттық деңгейдегі стратегиялық міндеттердің арасындағы байланыс көпіріне айналып, өңірлердегі нақты мәселелерді орталық деңгейде естіліп, дер кезінде шешілуіне мүмкіндік береді. Кеңес жанындағы сарапшылық топтар мен жұмыс комиссиялары құқықтық, әлеуметтік-экономикалық және мәдени-гуманитарлық бағыттар бойынша ұсынымдар әзірлеп, мемлекеттік органдармен жүйелі диалог жүргізеді.
Халық Кеңесі сонымен қоса жалпыұлттық мәселелерді талқылап, Қазақстан халқы Ассамблеясының міндеті – достықты нығайту ғана емес, оған қоса әр ұлттың тілін, тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін сақтап, қоғамдағы тұрақтылықты нығайту бағытында түрлі іс-шаралар өткізу болып табылады. Мұндай іс-шараларға қоғамдық келісім үйлерінің жұмысы, ауыл-аймақтардағы арнайы кездесулер, медиация кабинеттері арқылы дауларды бейбіт реттеу, жастар форумдары, этностардың мәдени фестивальдері, ортақ тарихи жадты жаңғыртуға арналған ғылыми конференциялар және экспедициялар жатады.
Қазақстандағы этносаралық мәдениет пен дүниетанымның тоғысуы жаңа идеялардың пайда болуына, шығармашылық ойлаудың дамуына, еңбек өнімділігінің артуына жол ашады. Ең бастысы – әр қызметкер өзін қауіпсіз, құрметті және қажет сезінетін орта қалыптастыру. Инклюзивті жұмыс орта мен әділ әлеуметтік лифттер азаматтардың мемлекетке сенімін арттырып, қоғамдағы әлеуметтік капиталды ұлғайтады. Әсіресе білім, денсаулық сақтау, инновация және кәсіпкерлік салаларында әртүрлі тәжірибе мен көзқарастың тоғысуы жаңа жобалардың тууына, халықаралық әріптестіктің кеңеюіне ықпал етеді.
Этносаралық келісім – бұл тек өткен жетістік емес, ол – күн сайын сақтауды талап ететін жауапты міндет. Осы орайда Ассамблея ағартушылық, диалогтық және қоғамдық жұмыстарды атқарады. Мектептердегі толеранттылық сабақтары, жоғары оқу орындарындағы ашық дәрістер, өңірлік «дөңгелек үстелдер», медиа сауаттылық бойынша тренингтер – барлығы да қоғамда жауапкершілік мәдениетін қалыптастыруға қызмет етеді. Қақтығыстардың алдын алу үшін ерте ескерту тетіктерін күшейту, әлеуметтік желідегі өшпенділік тілін азайтуға бағытталған ақпараттық науқандар өткізу де маңызды.
Ел тұтастығы мен этносаралық келісім мен бірлікті сақтаудың маңыздылығы адамзаттың үйлесімді де берекелі өмір сүруінде алатын орны ерекше екені белгілі. Қашан да татулығы жарасқан, ауызбірлігі мен достастығы үйлесім тапқан ел бір арнаға түйісіп, халықтың тілегі мен ынта-ниеті асыл, тілек-армандары орындалып жатқан бақытты қоғам. Сол себепті «Бірлігі барды – жау алмайды» немесе «Бірлік бар жерде – тірлік бар» деген ұлағатты сөздің астарында ауызбірлік пен татулықтың ел тыныштығын негіздегені сол замандарда-ақ кемеңгерлігімен дөп басып айтылған. Бұл қағидалар бүгінгі күні де өзектілігін жоғалтқан жоқ: әлеуметтік күйзеліс кезеңдерінде қоғамның тұрақтылығы ең әуелі сенім мен өзара құрметке сүйенеді.
Ұлан-байтақ Қазақстан елі көп этносты, көп конфессиялы, әлденеше мәдениеттер тоғысқан мемлекет екені баршаға мәлім. Қазіргі таңда мемлекетімізде жүзден астам алуан тіл мен дінді, түрлі діл мен мәдениетті этностар өзара ауызбірлік пен ынтымақта тату-тәтті өмір сүріп келеді. Бұл көптүрлілік – бәсекелестік артықшылық: халықаралық байланыстарды нығайту, шетелдік әріптестермен мәдени-экономикалық жобалар жүргізу, туризм мен креативті индустрияларды дамыту үшін кең мүмкіндіктер ашады. Елдегі мерекелер күнтізбесінде көпұлтты қоғамның рухы айқын сезіледі: Наурыз, Рождество, Құрбан айт, Рухани келісім күні секілді даталар ортақ құндылықтарды еске салады.
Қазақстан әлемдегі саяси тұрақтылығы бекем елдердің бірі. Біздің елімізде сан этностың өкілі татулық пен достықтың буынын бекітіп, әлемдік дамудың көшбасшысы болуға ұмтылып келеді. Киелі қазақ шаңырағына уық болып қадалған өзге этнос өкілдері «Қазақстан – достық пен татулықтың шынайы мекені» дегенді ұранға айналдырған. Этносаралық татулықты нығайтуға Қазақстанда тұрып жатқан әр этностың өкілі келешек ұрпағымыз үшін этносаралық достықтың, конфессияаралық түсіністіктің қаймағы бұзылмауына еңбек етіп атсалысады. Бұл бағытта ардагерлер кеңестері, аналар кеңестері, жастар қанаты, қайырымдылық қоры сынды қоғамдық құрылымдардың үйлесімді жұмысы ерекше рөл атқарады.
Этносаралық келісімнің қазақстандық моделінің негізгі қағидаттары бірнеше өлшемнен тұрады. Біріншіден, тең құқықтылық және заң алдындағы бәрінің теңдігі: этностық ерекшелік азаматтық құқықтар мен мүмкіндіктерге әсер етпеуі керек. Екіншіден, мәдени әртүрлілікті сақтау және дамыту: этномәдени бірлестіктерге инфрақұрылымдық, ұйымдастырушылық қолдау көрсету. Үшіншіден, әлеуметтік әділдік және инклюзия: аймақтық теңсіздікті азайту, білім мен денсаулыққа қолжетімділікті кеңейту, осал топтарды қорғау. Төртіншіден, алдын алу және диалог: дауларды медиация арқылы шешу, алдын алу мониторингін жүргізу, ақпараттық кеңістіктегі жауапкершілікті күшейту. Бесіншіден, ортақ азаматтық бірегейлік: «Қазақстан – ортақ үйіміз» қағидаты, мемлекеттік рәміздерге құрмет, қазақ тілінің біріктіруші рөлі мен көптілділіктің прагматикалық құндылығы.
Тіл саясаты – келісімнің өзегі. Қазақ тілі – мемлекет құраушы ұлттың тілі әрі біріктіруші фактор. Онымен қатар орыс тілі мен басқа тілдердің қоғамдық-гуманитарлық кеңістіктегі орны құрметтеледі. Көптілділік саясаты еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілікті арттырып, ғылым мен инновацияға жол ашады. Мектептерде қазақ тілін сапалы оқыту, ересектерге арналған курстар, цифрлық білім контенті, сондай-ақ этностардың ана тілін үйренуге арналған үйірмелер өзара түсіністікті тереңдетеді.
Тарихи сананы жаңғырту – бірлікті бекітудің маңызды тетігі. Ортақ тарихтың күрделі беттерін әділ әрі ғылыми тұрғыда түсіндіру өткеннің сабақтарын бүгінмен байланыстыруға көмектеседі. Архивтерді ашу, деректі фильмдер түсіру, музей экспозицияларын жаңарту, өңірлік шежірені зерттеу – барлығы да ұрпақтар арасындағы байланысты күшейтеді. Ортақ жеңістер мен ортақ қиындықтарды еске алу азаматтық тұтастықты нығайтады.
Цифрландыру дәуірінде келісімді сақтау жаңа формалар мен құралдарды қажет етеді. Әлеуметтік желілерде жауапты коммуникация, фактчекинг дағдылары, кибербуллинг пен өшпенділік тілінің алдын алу – қоғамның цифрлық иммунитетін арттырады. Мемлекеттік қызметтерді цифрландыру ашықтық пен есеп беруді күшейтіп, азаматтардың сенімін арттырады. Жасанды интеллект, үлкен деректер талдауы негізінде ерте ескерту индикаторларын қалыптастыру әлеуметтік шиеленіс ошақтарын дер кезінде анықтауға мүмкіндік береді.
Аймақтық өлшем де маңызды. Әр өңірдің этнодемографиялық құрылымы, тарихи тәжірибесі, экономикалық мамандануы әртүрлі. Сондықтан өңірлік қоғамдық келісім кеңестері жергілікті ерекшеліктерді ескере отырып, нақты жобалар әзірлеуі қажет: моноқалаларда жұмыспен қамтуды қолдау, шекаралық аудандарда мәдени алмасуларды күшейту, мегаполистерде жастар инкубаторларын дамыту, ауылдық жерлерде мобильді мәдени және білім беру қызметтерін ұйымдастыру.
Білім беру және жастар саясаты – ұзақ мерзімді тұрақтылықтың кепілі. Мектеп пен ЖОО деңгейінде азаматтық білім, құқықтық мәдениет, көпмәдениетті коммуникация дағдылары, волонтерлік және сервис-лернинг жобалары кеңінен енгізілгені абзал. Жастар алмасу бағдарламалары, аралас командалық спорт лигалары, шығармашылық және ғылыми хакатондар әртүрлі этностар жастарын бір мақсатқа жұмылдырып, өзара сенім мен жауапкершілікті күшейтеді.
Маймакова Күнсая Ғаппарқызы — М.Әуезов атындағы ОҚЗУ, “Тұлға дамыту және Қазақстан халқы Ассамблеясы” орталығының бас маманы, дінтану гуманитарлық ғылымдарының магистрі.
