Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында сот билігі — мемлекеттік биліктің дербес және тең құқықты тармақтарының бірі болып табылады. Ол Конституциямен бекітілген азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғауға бағытталған. Ел Президенті атап өткендей, «әділ сот төрелігі — мемлекет тұрақтылығы мен қоғамның сенімінің кепілі». Сондықтан сот жүйесінің басты мақсаты – заң үстемдігін қамтамасыз етіп, әділдіктің салтанат құруына қызмет ету.
Сот билігінің ерекшелігі – оның тәуелсіздігінде. Конституцияның 77-бабының 1-тармағында: «Судьялар тәуелсіз және тек Конституция мен заңға бағынады» деп нақты жазылған. Бұл қағида соттардың ешқандай өзге билік тармақтарына немесе лауазымды тұлғаларға тәуелді болмай, тек заң шеңберінде шешім қабылдауын қамтамасыз етеді. Соттың беделі мен сенімділігі дәл осы қағидатты ұстануға байланысты.
Сот билігі тек дауларды шешумен шектелмейді. Ол қоғамдағы құқықтық мәдениетті қалыптастыруға, азаматтардың заңға және мемлекетке деген сенімін арттыруға зор үлес қосады. Әрбір әділ шешім – адамдардың заңға деген құрметін күшейтіп, қоғамдағы тұрақтылық пен әділдік сезімін нығайтады.
Соңғы жылдары сот жүйесінде айтарлықтай реформалар жүзеге асырылуда. Цифрландыру мен ашықтық қағидаттары кеңінен енгізіліп, істерді онлайн қарау тәжірибесі дамып келеді. Электрондық сот ісін жүргізу жүйесі халыққа сот төрелігіне қолжетімділікті жеңілдетті. Бұл – заманауи қоғам талаптарына сай маңызды қадам.
Сот қызметінің тағы бір маңызды бағыты – татуластыру рәсімдерін дамыту. Қазіргі таңда дауларды медиативтік жолмен шешу, келісімге келу мәдениетін арттыру ісі белсенді жүргізілуде. Бұл қоғамдағы татулық пен өзара түсіністікті нығайтудың тиімді тетігі болып табылады.
Әділ сот төрелігі – мемлекеттің дамуы мен халықтың әл-ауқатының басты кепілі. Соттың әрбір шешімі – мемлекет атынан шығарылады. Сондықтан судья үшін адалдық, әділдік пен кәсібилік – басты өлшем. Судьяның беделі мен жауапкершілігі – заңның салтанат құруының айнасы.
Осы орайда, сот билігінің беделін арттыру, судьялардың тәуелсіздігін сақтау, қоғамда әділдік пен заңдылықтың үстемдігін қамтамасыз ету – баршамыздың ортақ міндетіміз.
Сот билігі – мемлекеттің тірегі. Ол азаматтардың құқығын қорғап қана қоймай, қоғамдағы сенім мен тұрақтылықтың негізін қалайды. Әділ сот бар жерде әділ қоғам қалыптасады.
Н.САРКУЛОВ,
Шымкент қаласының мамандандырылған тергеу сотының судьясы.
